Σκάκι και παιδιά

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Πέρα από τις βασικές βιολογικές ανάγκες, ο καθένας μας ασχολείται καθημερινά και με διάφορα άλλα θέματα.Πολλές φορές οι ασχολίες είναι επιφανειακές π.χ. παρακολούθηση τηλεόρασης με τις ώρες. Άλλες είναι μεμονωμένες π.χ. μια εκδρομή στο βουνό για σκι μια φορά το χρόνο. Σε κάποιες όμως διαθέτουμε πολύ χρόνο και τις επαναλαμβάνουμε συστηματικά, αυτές λέμε ότι αποτελούν το χόμπι μας. Μπορεί να είναι κάποιο άθλημα, κάποια τέχνη, κάποιο παιχνίδι, οτιδήποτε.

Γιατί καταναλώνουμε τον πολύτιμο χρόνο μας σε αυτό;

Η απάντηση είναι ότι σε όλες τις περιπτώσεις αφιερώνουμε χρόνο σε μια δημιουργική απασχόληση, γιατί μέσα από αυτή εκπαιδεύουμε το νου μας, τις δεξιότητές μας, το σώμα μας, την ικανότητα να επικοινωνούμε με τους γύρω μας, την ικανότητα να συνεργαζόμαστε με τρίτους.

Ας περάσουμε στο σκάκι. Ας υποθέσουμε ότι ένα παιδί δημοτικού ή γυμνασίου γράφεται σε ένα σκακιστικό σύλλογο, ή ξεκινά σκακιστικά μαθήματα στο σχολείο.

Τι δίνει ένα παιχνίδι όπως το σκάκι σε αυτό το παιδί σε πρώτο επίπεδο, πριν την όποια εμβάθυνση;

Η απάντηση είναι κοινή για όλα τα παιχνίδια. Δίνει την ευχαρίστηση της συμμετοχής σε μια ανταγωνιστική δραστηριότητα με συνομήλικους, μέσα από την οποία αναπτύσσεται η ικανότητα της επικοινωνίας με τους γύρω του. Είναι μια από τις βασικότερες διεργασίες κοινωνικοποίησης ενός νεαρού ατόμου.

Προσπερνώντας το σώμα θα επικεντρωθούμε στο νου. 

Το σκάκι είναι ένα παιχνίδι αποφάσεων, στρατηγικής και τακτικής.   

Σε κάθε κίνηση ο παίκτης καλείται να καταστρώσει σχέδιο σε μεγάλη κλίμακα (στρατηγική), σχέδιο σε μικρή κλίμακα (τακτική) και να επιλέξει μία κίνηση που εξυπηρετεί κατά προτίμηση και τα δύο (απόφαση). Το σκάκι δεν είναι μόνο παιχνίδι λογικής ή αν προτιμάτε η λογική που απαιτείται είναι τόσο περίπλοκη που δεν μπορεί να μετρηθεί μέχρι τέλους.

Προσωπικά θεωρώ ότι το σκάκι διαθέτει ελαφρώς χαοτική δομή και δεδομένου του πρακτικά άπειρου αριθμού θέσεων που μπορούν να προκύψουν, προσομοιάζει ένα χαοτικό σύστημα.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε κίνηση μπορεί να έχει συνέπειες που προβλέπονται πολύ δύσκολα και σε μεγάλο βάθος κινήσεων. Το σκάκι είναι ευτυχώς ένα δύσκολο παιχνίδι, διαφορετικά θα είχε ήδη λυθεί με τη βοήθεια υπολογιστών.

ΤΑ ΘΕΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΑΚΙΟΥ

Τα τελευταία χρόνια το σκάκι στην Ελλάδα γνωρίζει μεγάλη άνθιση ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες. Πολλοί γονείς αποφασίζουν να εγγράψουν τα παιδιά τους σε κάποιο σκακιστικό σύλλογο ή σε κάποιο σκακιστικό τμήμα του σχολείου το οποίο εντάσσεται στις εξωσχολικές δραστηριότητες του συλλόγου γονέων.
Γνωρίζουν ότι το σκάκι βοηθά στη διάπλαση του χαρακτήρα και την ανάπτυξη της σκέψης των παιδιών τους, ωστόσο  ενδέχεται να μη γνωρίζουν όλες τις θετικές επιδράσεις του σκακιού στον άνθρωπο.

Κάποιοι λένε ότι το σκάκι είναι τέχνη. Άλλοι λένε ότι είναι επιστήμη.

Πάνω από όλα όμως το σκάκι είναι παιχνίδι.  

Όπως όλα τα παιχνίδια (πχ. ποδόσφαιρο, μπάσκετ κλπ), το σκάκι προσφέρει στους συμμετέχοντες σε αυτό, συναισθήματα χαράς, διασκέδασης, ευγενούς άμιλλας και δημιουργικότητας. 

Η βασική όμως διαφορά με όλα τα άλλα δημοφιλή αθλήματα είναι ότι εξασκεί σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό τη σκέψη.  

Ένα παιδί, λοιπόν, βοηθιέται από τη γνωριμία με το σκάκι 

  • Να κατανοεί και να αξιολογεί ταυτόχρονα την πραγματικότητα γύρω του.
  • Να αυξάνει την κριτική σκέψη, τη λογική ανάλυση, την μεθοδικότητα και την προσοχή.
  • Να αναπτύσει μια σειρά αξίες και συμπεριφορές όπως η σοβαρότητα, η αυτοκριτική στάση και η υπευθυνότητα.

Έτσι το σκάκι δεν βοηθά μόνο στην ανάπτυξη της ευφυΐας των παιδιών αλλά και στο να αξιοποιούν την ευφυΐα τους για δημιουργικούς στόχους. 

Και όλα αυτά συνδυάζοντας την ευχαρίστηση που προσφέρει ένα παιχνίδι.
Περιττεύει, βέβαια, να πούμε πόσο κρίσιμες είναι η παραπάνω αρετές και ικανότητες για ένα παιδί που αρχίζει να διαμορφώνει την προσωπικότητά του. Η ενδυνάμωσή τους αποτελεί ακριβώς δείγμα ενηλικίωσης και ξεπεράσματος εκείνων των γνωρισμάτων που θεωρούνται ένδειξη ανωριμότητας.
Βοηθώντας στην ανάπτυξη της ευφυΐας και της προσοχής, το σκάκι μπορεί να συνεισφέρει θετικά στη βελτίωση της επίδοσης των παιδιών στο σχολείο
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αρκετές μελέτες αναφορικά με την επίδραση του σκακιού στον άνθρωπο. Όλες αυτές οι μελέτες επιβεβαιώνουν τις ευεργετικές συνέπειες που έχει το σκάκι σε παιδιά και ενήλικες: 

  • Μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε διάρκεια ενός έτους από τον καθηγητή Stuart Mangulies στη Νέα Υόρκη το 1993 ερεύνησε την επίδραση του σκακιού στην αποδοτικότητα των παιδιών στο διάβασμα. Μαθητές δύο τάξεων από δέκα σχολεία πήραν μέρος στην έρευνα αυτή και χωρίστηκαν σε δύο ομάδες ίδιου μαθησιακού  επιπέδου. Στην πρώτη ομάδα οι μαθητές ασχολούνταν συστηματικά με το σκάκι ενώ στη δεύτερη όχι.Το αποτέλεσμα της μελέτης έδειξε ότι η ομάδα των παιδιών που είχε ενασχόληση με το σκάκι είχε καλύτερες επιδόσεις στο διάβασμα από την άλλη ομάδα  παιδιών.
  • Μια σειρά από παρόμοιες έρευνες σε χώρες όπως  οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Αγγλία και το Βέλγιο έδειξαν ότι  μαθητές που ασχολούνταν με το σκάκι παρουσίασαν βελτίωση έως 60% στην σχολική τους επίδοση με καλύτερη απόδοση στα μαθηματικά και στα γλωσσικά μαθήματα καθώς επίσης και στην ευρύτερη ακαδημαϊκή τους εξέλιξη.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Τα παραπάνω στοιχεία έχουν οδηγήσει κυβερνήσεις περισσοτέρων από 70 χωρών να προωθήσουν το σκάκι με διάφορους τρόπους θεωρώντας ότι βοηθά στη διαπαιδαγώγηση των νέων. Επίσης, παραπάνω από 30 χώρες όπως η Ρωσία, η Ισλανδία, ο Καναδάς, η Βουλγαρία, η Ισπανία και η Βενεζουέλα έχουν  εντάξει το σκάκι στο επίσημο πρόγραμμα των σχολείων.
Πρόσφατα, η γειτονική Τουρκία με μια εντυπωσιακή κίνηση ενέταξε το σκάκι στο επίσημο εκπαιδευτικό της πρόγραμμα με την πρόσληψη 12.000 προπονητών στα δημοτικά σχολεία.
Το σκάκι δεν είναι μόνο ατομικό αγώνισμα, στην Ελλάδα τουλάχιστον τη μερίδα του λέοντος καταλαμβάνουν οι διασυλλογικές διοργανώσεις. Είναι ενδιαφέρουσες γιατί συνδυάζουν την πολυπλοκότητα του ατομικού αθλήματος, όπως περιγράφηκε παραπάνω, με αυτή του ομαδικού.
Το ομαδικό σκάκι δεν είναι απλά το σύνολο επιμέρους ατομικών αναμετρήσεων, κάθε ομάδα είναι ζωντανός οργανισμός με τις δικές της απαιτήσεις από τα μέλη της, τους παίκτες.
Στις διασυλλογικές διοργανώσεις κάθε συμμετέχων προσπαθεί να εξυπηρετήσει το καλό του συνόλου. Είναι προφανές ότι το καλό του κάθε μέλους ξεχωριστά εξυπηρετεί σε γενικές γραμμές και το καλό του συνόλου. Το βασικότερο όφελος από τα ομαδικά πρωταθλήματα είναι η χαλιναγώγηση του «εγώ» του σκακιστή. Μια νοοτροπία στηριγμένη στο «νίκη ή τίποτα» δεν έχει θέση σε μια ομάδα.

 

movies chess

Λόγω των ιδιαιτεροτήτων και της φύσης του σκακιού έχουν αποτυπωθεί σε φιλμ πολλές σκακιστικές σκηνές ενώ δεν λείπουν και οι αμιγώς σκακιστικές ταινίες.

Το Hollywood -και όχι μόνο- έχει χρησιμοποιήσει το σκάκι για να δώσει έμφαση στη στρατηγική, στην τακτική ή στην μεγαλοφυία του παίκτη.
Ειδικά τα τελευταία χρόνια αξιόλογες, αμιγώς σκακιστικές, ταινίες μας διηγούνται ιστορίες επιτυχίας που ξεπερνούν κοινωνικές τάξεις, οικονομικές δυσκολίες ή απλά δίνουν διέξοδο σε ανθρώπους με δυσκολίες.

Παρακάτω ακολουθεί μία λίστα με ταινίες που αξίζει να παρακολουθήσετε.

life of a king

 Life of a king

Ο πρώην-εγκληματίας Eugene Brown, ιδρύει μία σκακιστική λέσχη για εφήβους στο κέντρο της Washington, D.C.

IMDB: Life of a king

Trailer: Life of a king

 

Knights of the South Bronx

 Knights of the South Bronx

Ένα πρώην στέλεχος αποφασίζει ότι θέλει να διδάξει στο κέντρο της πόλης του και διαλέγει ένα υποβαθμισμένο σχολείο στο South Bronx. Διδάσκει τα παιδιά πως να παίζουν σκάκι και ταυτόχρονα τους μαθαίνει πολλά για τη ζωή.

IMDB: Knights of the South Bronx

Trailer: Knights of the South Bronx

 

Brooklyn Castle

 Brooklyn castle

Ανάμεσα σε οικονομικές κρίσεις και πρωτοφανείς περικοπές του προϋπολογισμού το δημόσιο σχολείο, Brooklyn castle εμπνέεται από τις προκλήσεις και τους θριάμβους που αντιμετωπίζουν τα μέλη της ομάδας σκακιού του γυμνασίου της.

IMDB: Brooklyn castle

Trailer: Brooklyn castle

 

joueuse

 Joueuse (Queen to play)

Η καμαρίερα Helen παθαίνει εμμονή με το σκάκι. Το παιχνίδι την οδηγεί να ανακαλύψει τον κόσμο, να επιδιώξει την κηδεμονία ενός μοναχικού Αμερικανού εξόριστου ενώ το σκάκι διαμορφώνει τη ζωή και των δύο σταδιακά.

IMDB: Queen to play

Trailer: Queen to play

 

Le tornoi

 Le tournoi

Βουδαπέστη, Διεθνές Τουρνουά Σκακιού. Ο πιο πιθανός νικητής: Cal Fournier (22), γάλλος πρωταθλητής, ανώριμη ιδιοφυΐα, κοινωνικά αδέξιος, ψυχαναγκαστικός παίκτης. Αλλά αυτή τη φορά ένας ασυνήθιστος 9 χρονών ούγγρος αντίπαλος διαταράσσει τη ρουτίνα του τουρνουά.

IMDB: Le tournoi

Trailer: Le tournoi

 

Pawn Sacrifice

 Pawn Sacrifice

Kατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, o σκακιστής-θαύμα Μπόμπι Φίσερ βρίσκεται ανάμεσα στις δύο υπερ-δυνάμεις και στη δική του μάχη απένατι στη Σοβιετική Αυτοκρατορία.

IMDB: Pawn Sacrifice

Trailer: Pawn Sacrifice

 

 

Dark Horse

 The Dark Horse

Ένα συναισθηματικά φορτισμένο φίλμ και μία δραματική ταινία που εμπνέει για έναν άνθρωπο που ψάχνει το θάρρος να οδηγήσει, παρά τις αντιξοότητες, τελικά βρίσκει σκοπό βοηθώντας τα παιδιά της κοινότητας του.

IMDB: The Dark Horse

Trailer: The Dark Horse

 

 

Queen of Katwe

 The Queen of Katwe

Ένα κορίτσι από την Ουγκάντα βλέπει τον κόσμο να αλλάζει όταν ανακαλύπτει τον κόσμο του σκακιού.

IMDB: The Queen of Katwe

Trailer: The Queen of Katwe

 

 

El jugador de ajedrez

 El jugador de ajedrez

Το 1934 ο Diego Padilla κερδίζει το Ισπανικό πρωτάθλημα σκακιού, γνωρίζει και ερωτεύεται τη Γαλλίδα δημοσιογράφο Marianne Latour. Στο τέλος του Ισπανικού εμφυλίου η Marianne πείθει τον Diego να ζήσουν στη Γαλλία με την κόρη τους όπου σύντομα μετά ο Diego θα κατηγορηθεί από τους Ναζί για κατασκοπεία και θα φυλακιστεί σε φυλακή των SS. Στη φυλακή ο Diego θα προσπαθήσει να επιβιώσει στο εχθρικό περιβάλλον χάρη στο πάθος του συνταγματάρχη Μάϊερ για το σκάκι.

IMDB: El jugador de ajedrez

Trailer: El jugador de ajedrez

 


Οι παραπάνω ταινίες είναι ένα δείγμα των τελευταίων παραγωγών που έχουν ως αποκλειστικό ή ως κύριο θέμα το σκάκι. Στο σινεμά ή στην τηλεόραση υπάρχουν πολλές περιπτώσεις ταινιών με σκακιστικές σκηνές, ένας ενδιαφέρον οδηγός είναι ο παρακάτω ενώ μία περιήγηση στο web θα μας δώσει μεγαλύτερη πληθώρα επιλογών.

IMDB ταινίες με σκάκι


Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookie από το Google για την παροχή των υπηρεσιών του, για την εξατομίκευση διαφημίσεων και για την ανάλυση της επισκεψιμότητας. Η Google κοινοποιεί πληροφορίες σχετικά με την από μέρους σας χρήση αυτού του ιστότοπου. Με τη χρήση αυτού του ιστότοπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookie.